Manliftlerde kullanılan pompa tipleri
Akülü makaslı platformların büyük çoğunluğunda tank, DC elektrik motoru, dişli pompa ve valf bloğu tek gövdede birleşen kompakt bir güç ünitesi bulunur. Bu ünitelerde pompa küçük ama yüksek devirde çalışır; motor kömürleri, rulmanlar ve motor ile pompa arasındaki kaplin de aşınan parçalar arasındadır. Bu yüzden manlift pompa onarımında elektrik ve hidrolik tarafı birlikte değerlendirilmelidir.
Dizel veya hibrit eklemli ve teleskopik manliftlerde motora bağlı dişli pompalar ya da değişken debili pistonlu pompalar kullanılır. Pistonlu pompalar genellikle yürüyüş devresinde, hidrostatik sistemin parçası olarak çalışır ve kirliliğe dişli pompalardan daha hassastır. Pompa tipini bilmek, hangi ölçümün yapılacağını ve revizyonun nasıl planlanacağını belirler.
Manlift pompa tiplerinin karşılaştırması| Pompa tipi | Kullanıldığı yer | Sık aşınan parçalar |
|---|
| DC motor-pompa grubu | Akülü makaslı platformlar | Motor kömürü, rulman, kaplin, dişli |
|---|
| Dişli pompa | Kaldırma ve yardımcı devreler | Dişli yan yüzeyleri, burçlar, mil keçesi |
|---|
| Pistonlu pompa | Hidrostatik yürüyüş devresi | Piston pabuçları, eğik plaka, valf plakası |
|---|
| Tandem (çift) pompa | Eklemli ve teleskopik bomlu makineler | Ara kaplin, keçeler, dişliler |
|---|
| El pompası | Acil indirme ve kurtarma | Piston keçesi, çek valf |
|---|
Pompa arızasının belirtileri
Pompa arızaları çoğu zaman tek bir belirtiyle başlamaz. Platformun eskisine göre yavaş kalkması, yük altında belirli bir yükseklikten sonra durması ya da pompadan gelen sesin değişmesi ilk işaretlerdir. Akülü makinelerde bunlara akünün beklenenden hızlı bitmesi de eklenebilir, çünkü zorlanan motor daha fazla akım çeker.
Bu belirtiler her zaman pompanın bozulduğu anlamına gelmez. Açık kalmış bir emniyet valfi, tıkalı emiş filtresi veya düşük akü voltajı da benzer şikâyetlere yol açar. Bu nedenle pompayı sökmeden önce makine üzerinde ölçüm yapıyoruz. Belirtilerin hangi koşulda başladığını, örneğin soğuk sabahlarda mı yoksa uzun çalışma sonrası mı ortaya çıktığını bilmek de teşhisi hızlandırır.
- Platform yavaş kalkıyor veya yükte tam yüksekliğe çıkmıyor
- Pompadan ötme, hırıltı ya da metalik tıkırtı geliyor
- Motor çalışıyor ama platform hiç hareket etmiyor
- Pompa gövdesi ve yağ kısa sürede aşırı ısınıyor
- Pompa mil keçesinden ya da gövde birleşiminden yağ sızıyor
- Akü normalden hızlı boşalıyor
Pompa neden arızalanır
Pompa arızalarının çoğu pompanın kendisinden değil, çalıştığı koşullardan kaynaklanır. Kirli veya su almış yağ, dişliler ile gövde arasındaki hassas boşlukları aşındırır ve iç kaçağı artırır. Tıkalı emiş filtresi ya da gevşek emiş rakoru pompanın yeterince yağ alamamasına, yani kavitasyona neden olur; buhar kabarcıkları çöktükçe metal yüzeyleri oyar.
Düşük yağ seviyesiyle çalıştırma, yanlış viskozitede yağ ve emniyet valfine sürekli dayanarak çalışmak da pompayı aşırı ısıtır. Pompayı onarırken sistemin geri kalanını kontrol etmemizin nedeni budur: kök neden giderilmezse yeni ya da revize edilmiş pompa da kısa sürede aynı şekilde bozulur.
- Kirli veya su almış hidrolik yağ
- Tıkalı emiş filtresi nedeniyle kavitasyon
- Emiş tarafından hava alma
- Düşük yağ seviyesiyle çalıştırma
- Uzun süre emniyet valfine dayanarak çalışma
- Akülü makinelerde motor kömürü ve rulman aşınması
Manlift pompa onarımında teşhis
Teşhise makinede başlıyoruz. Test noktasına bağladığımız manometreyle pompanın ürettiği basıncı ve emniyet valfinin açma değerini ölçüyor, üretici değerleriyle karşılaştırıyoruz. Gerektiğinde debi ölçerek pompanın iç kaçağını değerlendiriyoruz; basınç doğru olsa bile debisi düşmüş bir pompa platformu yavaş kaldırır. Ölçümleri yağ çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra tekrarlıyoruz, çünkü aşınmış pompalarda iç kaçak sıcak yağda belirginleşir.
Akülü makinelerde akü voltajını yük altında, motor akımını ise kaldırma sırasında ölçüyoruz. Motor normalden fazla akım çekiyorsa sorun pompada sıkışma, rulman ya da motor sargısında olabilir. Ayrıca emiş filtresini, tank içini ve yağın durumunu kontrol ediyoruz. Bu bilgilerle pompanın gerçekten arızalı olup olmadığını netleştirip size yazılı teklif sunuyoruz. Onayınız olmadan söküm ya da parça değişimi yapmıyoruz.
Pompa şikâyetlerinde belirti, olası neden ve çözüm| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|
| Ötme veya hırıltı sesi | Kavitasyon, emişte hava | Emiş filtresi, rakor ve hortum kontrolü |
|---|
| Basınç normal, kalkış yavaş | Pompa iç kaçağı, düşük debi | Debi ölçümü, revizyon |
|---|
| Basınç düşük | Emniyet valfi açık veya pompa aşınmış | Valf kontrolü, pompa revizyonu |
|---|
| Motor çalışıyor, pompa basmıyor | Kaplin kırılması, mil kaması | Kaplin ve mil değişimi |
|---|
| Motor zorlanıyor, akım yüksek | Pompa sıkışması, rulman arızası | Pompa ve motor sökümü |
|---|
| Mil keçesinden yağ | Keçe yorulması, mil aşınması | Keçe değişimi, mil kontrolü |
|---|
Revizyon mu, yeni pompa mı
Pompa söküldükten sonra dişliler, gövde iç yüzeyi, burçlar ve yan plakalar ölçülür. Gövdede derin çizik yoksa ve dişliler kabul edilebilir aşınma sınırları içindeyse revizyon ekonomik bir seçenektir; keçe takımı, burç ve gerekli parçalar yenilenerek pompa yeniden kullanılabilir. Revize edilen pompayı makineye takmadan önce mutlaka basınç altında deniyoruz.
Gövde dişliler tarafından oyulmuşsa, mil kırılmışsa ya da pistonlu pompada eğik plaka ve valf plakası ciddi hasar görmüşse revizyon çoğu zaman mantıklı olmaz. Bu durumda orijinal ya da kaliteli muadil yeni pompa teklif ediyoruz. Her iki seçeneği işçilik ve parça ayrı olacak şekilde yazılı olarak sunuyor, kararı size bırakıyoruz. Makinenin yaşı, toplam çalışma saati ve kalan kullanım planınız da bu kararda dikkate alınması gereken etkenlerdir.
Pompa revizyon adımları
Atölyemizde pompa revizyonunu belirli bir sırayla yapıyoruz. Her adımda ölçülen değerleri ve değiştirilen parçaları kayıt altına alıyor, bunları servis raporuna aktarıyoruz. Böylece pompanın hangi durumda geldiği ve neyin yenilendiği açık şekilde görülür. Ölçüm kayıtları, ileride aynı pompada yapılacak bakımlarda da karşılaştırma imkânı sağlar ve aşınmanın hızını takip etmeyi kolaylaştırır.
Revizyon yalnızca pompayla sınırlı kalmaz. Pompa makineye geri takılmadan önce tank temizlenir, emiş ve dönüş filtreleri değiştirilir, gerekiyorsa yağ yenilenir. Kirli bir devreye takılan revize pompa kısa sürede eski haline döneceği için bu adımları atlamıyoruz. Gerekirse hortum ve valf bloğunu da yıkayarak devrede kalan partikülleri temizliyoruz.
- 1Makinede basınç, debi ve motor akımı ölçümü
- 2Pompanın veya motor-pompa grubunun sökülmesi
- 3Parçalarına ayırma, temizlik ve aşınma ölçümü
- 4Aşınan parçalar ile keçe takımının değişimi
- 5Tank temizliği, filtre ve gerekirse yağ değişimi
- 6Montaj, havasının alınması ve basınç testi
- 7Yük altında kaldırma ve indirme denemesi
Pompanın ömrünü uzatmak için
Pompa ömrünü en çok yağın temizliği ve emiş tarafının sağlığı belirler. Günlük kontrolde yağ seviyesine bakmak, tank kapağını kapalı tutmak ve yağ eklerken temiz kap kullanmak basit ama etkili önlemlerdir. Filtreler zamanında değiştirildiğinde kavitasyon riski de belirgin şekilde azalır. Tankın havalandırma filtresi de unutulmamalıdır; tıkandığında tankta vakum oluşur ve pompanın emişi zorlaşır.
Kullanım sırasında platformu tam yüksekliğe ulaştıktan sonra kaldırma komutunu basılı tutmak, pompayı emniyet valfine dayandırır ve yağı ısıtır. Operatörlerin bu alışkanlıktan kaçınması pompayı korur. Yıllık bakım sözleşmesi kapsamındaki makinelerde pompa basıncını her periyodik bakımda ölçerek aşınmayı erken fark ediyoruz. Böylece pompa tamamen bozulmadan revizyonu planlı şekilde yapabiliyoruz.