Hidrolik hortum patlamasını önlemek için yapılması gerekenler
Hidrolik hortum patlaması hem makineyi durdurur hem de yüksek basınçlı yağ nedeniyle yaralanma riski taşır. Patlamaların büyük kısmı önceden işaret verir ve doğru kontrol, montaj ve değişim alışkanlıklarıyla önlenebilir.
Hortum patlaması neden tehlikelidir
Manlift, forklift ve vinçlerde hidrolik hortumlar yüksek basınçlı yağı pompadan valflere ve silindirlere taşır. Bir hortum patladığında yağ büyük bir hızla dışarı fışkırır, makinenin hareketi aniden kesilir ve yağ zemine yayılarak kayma tehlikesi oluşturur. Yüksek basınçlı ince bir yağ jeti deriyi delip vücuda girebilir ve ilk anda küçük görünse de ciddi bir yaralanmadır.
Bomlu platformlarda hortumlar bomun içinden ve eklem noktalarından geçer, her harekette eğilir ve sürtünür. Makaslı platformlarda ise makas kollarının arasından geçen hortumlar sıkışma riski taşır. Bu nedenle hortumlar, makinenin en sık kontrol edilmesi gereken parçaları arasındadır. Bir hortumun patlaması, sepetteki çalışanın yüksekte mahsur kalmasına da yol açabilir.
Hortumlar neden patlar
Hortum patlamaları nadiren tek bir nedene bağlıdır. Genellikle aşınma, yaşlanma ve yanlış montaj birlikte etki eder ve hortumun zayıflayan bir noktası sonunda basınca dayanamaz. Nedenleri bilmek, kontrol sırasında nereye bakılacağını gösterir. Aynı hortumun kısa aralıklarla tekrar patlaması ise sorunun hortumda değil, montajda veya sistem basıncında olduğuna işaret eder.
Dış aşınma ve sürtünme
Hortumun bir kenara, sac parçaya ya da başka bir hortuma sürtünmesi dış kılıfı zamanla inceltir. Kılıf aşınıp çelik örgü göründüğünde örgü nem ve kir alarak paslanır ve dayanımı hızla düşer. Bomlu makinelerde eklem noktalarındaki ve hortum taşıyıcı zincirlerdeki hortumlar bu açıdan en çok risk altındaki bölgelerdir.
Yanlış güzergah ve bükülme
Her hortumun üretici tarafından belirlenen en küçük bükülme yarıçapı vardır. Bu yarıçaptan daha keskin bükülen, rakor çıkışında hemen kıvrılan veya kendi ekseninde burulan hortumlarda örgü katmanları zorlanır. Hortum değişiminde eskisinden kısa ya da uzun hortum kullanmak, güzergahı bozarak aynı noktada tekrar tekrar arıza çıkmasına neden olur.
Isı, yaş ve yanlış hortum seçimi
Egzoz veya sıcak motor parçalarına yakın geçen hortumlar sertleşir ve çatlar. Kullanılmasa bile kauçuk zamanla yaşlanır, bu yüzden uzun süre depoda bekleyen hortumlar da dikkatle değerlendirilmelidir. Çalışma basıncı sistemin ihtiyacından düşük olan, yanlış rakorla preslenen veya uygun olmayan iç çapa sahip bir hortum ise ilk günden zayıf noktadır.
Patlama öncesi uyarı işaretleri
Hortumlar çoğu zaman patlamadan önce görünür işaretler verir. Bu işaretlerin günlük kontrol sırasında fark edilmesi, hortumun sahada ve kontrollü biçimde değiştirilmesini sağlar. Aşağıdaki tablo hangi belirtinin ne anlama geldiğini ve nasıl hareket edilmesi gerektiğini özetler. Kontrol, makine kapalı ve basınç boşaltılmışken yapılmalıdır.
| İşaret | Ne anlama gelir | Yapılacak |
|---|---|---|
| Kılıfta çatlak veya sertleşme | Isı veya yaşlanma ile kauçuk bozulmuş | Planlı değişim yapılır |
| Çelik örgünün görünmesi | Dış koruma tamamen aşınmış | Makine kullanılmadan değiştirilir |
| Kılıfta kabarcık veya şişlik | İç katman hasarlı, yağ katmanlar arasına sızıyor | Derhal kullanım dışı bırakılır |
| Rakor dibinde nemlenme | Presleme veya o-ring kaçağı başlamış | Rakor ve hortum kontrol edilir |
| Hortumda ezilme veya kıvrılma | Akış kısıtlanmış, örgü zorlanıyor | Güzergah düzeltilir, hortum değişir |
Önleme için yapılması gerekenler
Hortum patlamasını önlemenin yolu düzenli kontrol, doğru montaj ve zamanında değişimdir. Bu işlerin bir kısmı operatörün günlük kontrolüne, bir kısmı ise periyodik bakıma aittir. Görev dağılımını net tutmak, hortumların gözden kaçmasını engeller. Değiştirilen her hortumun yerini ve tarihini bakım kaydına yazmak da bir sonraki kontrolü kolaylaştırır.
- Her vardiya başında makinenin altına ve hortum güzergahlarına bakarak yağ izi arayın
- Hortum taşıyıcılarının, kelepçelerin ve koruyucu spiralin yerinde olduğundan emin olun
- Sürtünen hortumlara koruyucu kılıf takın ve sabitleme noktalarını düzeltin
- Egzoz ve sıcak yüzeylerin yakınından geçen hortumlara ısı koruyucu kullanın
- Değişimde aynı uzunluk, basınç sınıfı ve rakor tipinde hortum kullanın
- Sistem basıncının ve emniyet valfi ayarının üretici değerinde olduğunu kontrol ettirin
Doğru hortum değişimi
Bir hortum değiştirilirken yapılan hatalar, yeni hortumun da kısa sürede arıza çıkarmasına neden olur. Değişim, basıncın güvenle boşaltıldığı ve yükün mekanik olarak desteklendiği bir ortamda, belirli bir sırayla yapılmalıdır. Rakor sıkma torkuna ve hortumun burulmadan takılmasına özellikle dikkat edilmelidir. Hortum üzerindeki yazı hattı düz durmuyorsa hortum burulmuş demektir.
- 1Platformu veya yükü indirin, gerekiyorsa mekanik destekle sabitleyin ve makineyi kapatın
- 2Sistemde kalan basıncı üreticinin tarif ettiği yöntemle boşaltın
- 3Eski hortumu sökün, açık uçları tıpayla kapatarak sisteme kir girmesini önleyin
- 4Yeni hortumu aynı güzergahta, burmadan takın ve rakorları uygun torkla sıkın
- 5Kelepçeleri ve koruyucuları yerine takın, makineyi çalıştırıp kaçak ve sürtünme kontrolü yapın
Kaçak gördüğünüzde servise başvurun
Kılıfta kabarcık, çelik örgüde açılma veya rakor dibinde aktif damlama görüyorsanız makineyi kullanmayı bırakın ve servise başvurun. Basınç altındaki bir hortuma elle dokunarak kaçak aramak tehlikelidir. Kaçak noktası bir karton parçası yardımıyla güvenli mesafeden tespit edilmelidir. Aynı bölgede ikinci bir hortumun da aşındığını görürseniz ikisini birlikte değiştirmek, makineyi tekrar durdurmaktan daha pratiktir.
Manlift Servis olarak hortum değişimlerini mobil servis araçlarımızla sahada yapıyor, uygun hortumu orijinal ya da kaliteli muadil seçeneklerle hazırlıyoruz. İstanbul içinde genellikle aynı gün, Kocaeli, Tekirdağ ve Sakarya'da çoğunlukla ertesi iş günü sahadayız. Acil durumlar için 7/24 hattımız açıktır. Hortumun ve rakorun fotoğrafını WhatsApp'tan gönderip 0532 303 90 89 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hidrolik hortum ne kadar sürede bir değiştirilmeli?
Hortumun ömrü çalışma basıncına, sıcaklığa, bükülmeye ve ortam koşullarına bağlıdır. Bu yüzden tek bir süre vermek yerine üreticinin önerisi ve düzenli görsel kontrol esas alınır. Görünür hasar olmasa bile çok eski hortumların planlı bir bakımda değiştirilmesi doğru bir yaklaşımdır.
Patlayan hortum bantlanarak veya kelepçeyle geçici olarak kullanılabilir mi?
Hayır. Yüksek basınçlı hidrolik hortumlar bant veya kelepçeyle onarılamaz. Bu tür geçici çözümler basıncı tutamaz ve hortumun daha tehlikeli biçimde patlamasına yol açabilir. Hasarlı hortum değiştirilene kadar makine kullanılmamalı ve bu durum etiketle belirtilmelidir.
Hortum patlamasında yağa maruz kalan kişi ne yapmalı?
Yüksek basınçlı yağ jetinin deriye girmesi yüzeyde küçük bir iz bıraksa da ciddi bir yaralanmadır ve beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Göze veya deriye temas eden yağ bol suyla yıkanmalı, olay iş güvenliği sorumlusuna bildirilmelidir.
Hortum patladığında platform yüksekte kalırsa ne yapılmalı?
Makine durdurulmalı, sepettekiler emniyet kemerleri bağlı halde hareket etmeden beklemelidir. Silindirlerdeki tutucu valfler çoğu zaman platformu yerinde tutar. İndirme, yağ fışkırması kesildikten sonra kılavuzdaki acil indirme talimatına göre yapılmalı; emin olunamıyorsa servis çağrılmalı ve kimse yağ jetine yaklaşmamalıdır.
Hortum koruyucu spiral ve kılıflar gerçekten işe yarar mı?
Sürtünme olan noktalarda dış kılıfı korudukları için hortum ömrünü uzatırlar, ısı koruyucular da sıcak yüzeylerin etkisini azaltır. Ancak koruyucu, altındaki hortumun görülmesini zorlaştırır. Bu nedenle koruyuculu bölgeler de periyodik bakımda açılıp incelenmeli, kaymış ya da yırtılmış koruyucular yenilenmelidir.